Watson wint Jeopardy! — Siri gelanceerd

AI voor het grote publiek: twee mijlpalen in 2011

Het jaar 2011 bracht twee baanbrekende AI-demonstraties die elk op hun eigen manier de wereld lieten zien wat kunstmatige intelligentie kon. In februari versloeg IBMs Watson-systeem de twee beste Jeopardy!-spelers aller tijden in een live televisiespektakel. In oktober lanceerde Apple Siri op de iPhone 4S — de eerste AI-assistent die door tientallen miljoenen gewone mensen dagelijks werd gebruikt. Samen markeerden ze het moment waarop AI uitsteeg boven het laboratorium.

IBM Watson: de Jeopardy!-uitdaging

Jeopardy! is een Amerikaans quizprogramma met een bijzondere draai: de presentator geeft het antwoord, en de kandidaten moeten de vraag formuleren. De opgaven bevatten woordspelletjes, dubbele betekenissen, culturele verwijzingen en impliciete kennis — precies de soorten taaltaken die computers traditioneel slecht uitvoerden. IBM presenteerde de Jeopardy!-uitdaging in 2004 als een grand challenge voor natural language processing, vergelijkbaar met de schaakuitdaging die Deep Blue in 1997 had aangenomen.

Het bouwen van Watson kostte IBM vier jaar en een team van honderden onderzoekers. Het systeem combineerde meer dan 100 verschillende technieken voor taalanalyse, het ophalen van informatie uit een database van 200 miljoen pagina's tekst, en een methode om meerdere hypotheses te wegen en met zelfvertrouwen te beantwoorden. Watson had geen internettoegang tijdens het spel — alles moest uit zijn lokale kennisbasis komen.

De wedstrijd: 14–16 februari 2011

In een driedaags evenement met drie partijen nam Watson het op tegen Ken Jennings en Brad Rutter — de twee meest succesvolle Jeopardy!-kandidaten ooit. Jennings had 74 opeenvolgende overwinningen en won in totaal 3,2 miljoen dollar; Rutter verloor ooit zijn eerste wedstrijd niet. Watson versloeg beide met een totaalscore van meer dan 77.000 dollar, tegenover 24.000 voor Jennings en 21.000 voor Rutter. Jennings schreef op zijn beeldscherm: “I, for one, welcome our new computer overlords.”

Apple Siri: AI in de broekzak

In oktober 2011 lanceerde Apple de iPhone 4S met Siri — een persoonlijke spraakassistent die kon reageren op gesproken vragen en opdrachten in natuurlijke taal. Siri was oorspronkelijk ontwikkeld als een zelfstandige applicatie door Siri Inc., een spin-off van het SRI International AI-centrum. Apple kocht het bedrijf in 2010 voor naar schatting 200 miljoen dollar.

Siri was niet de eerste spraakassistent, maar het was de eerste die massaal toegankelijk was en werkelijk van zichzelf sprak als een assistent. De lancering samen met de iPhone 4S — en Steve Jobs' overlijden op de dag na de presentatie, wat enorme aandacht trok — betekende dat Siri wereldwijd de voorpagina's haalde. Siri kon agenda-afspraken maken, berichten sturen, navigeren, vragen beantwoorden en zelfs grappige antwoorden geven — functies die vandaag vanzelfsprekend zijn maar in 2011 futuristisch leken.

Betekenis en erfenis

Watson en Siri representeerden elk een andere tak van AI. Watson was een grootschalig, domeinspecifiek systeem gericht op diep begrip van tekst — het werd later ingezet in gezondheidszorg en financiële dienstverlening, met gemengde resultaten. Siri was een consumentenproduct gericht op bruikbaarheid — het baande de weg voor Alexa (Amazon, 2014), Google Assistant (2016) en Cortana (Microsoft, 2014). Samen bevestigden ze in 2011 dat AI de laboratoria verliet en de mainstream inging.

Bronnen

• Ferrucci, D. et al. (2010). Building Watson: An Overview of the DeepQA Project. AI Magazine, 31(3), 59–79.
• Markoff, J. (2011). Computer Wins on Jeopardy!: Trivial, It's Not. The New York Times, 16 februari 2011.
• Wikipedia — Watson (computer)
• Wikipedia — Siri